Lenfödem Nedir ?

Vücudumuzda bulunan tüm hücreler, bir sıvı ortamında bulunmakta ve bulunduğu bu sıvıya lenf sıvısı adı verilir. Bu sıvının vücuttaki miktarını dengeleyen sisteme ise lenfatik sistem adı verilir.

Lenf sıvısının vücuttaki dolaşımını lenf kanalları sağlamaktadır. Lenfatik sistemde, kan dolaşımında olduğu gibi, dolaşımı kolaylaştıracak kalp ve atardamar benzeri bir mekanizma yoktur. Bunun yerine, lenf sıvısının, lenf kanalları üzerindeki dolaşımı kas hareketleri ile (günlük yaşantımızdaki hareketlilik) ile sağlanır. Şayet vücutta biriken lenf sıvısı miktarı, lenfatik sistemimizin taşıyabileceğinden fazla olursa Lenfödem oluşur. Halk arasında bu hastalığa Fil Hastalığı adı verilir.

Lenfödem tipleri

Lenfödem;  proteinden zengin sıvının intersitisiyel boşlukta aşırı miktarda birikmesi sonucu oluşan bir dizi patolojik durum veya lenfatik sistemin disfonksiyonu olarak da tanımlanabilir.

Primer (doğuştan gelen) lenfödem

Lenf kanallarının doğuştan gelişmemiş veya yetersiz gelişimi sonucu, posttravmatik, enfeksiyon vb. sebeplerden dolayı ileriki yaşlarda ortaya çıkan tipidir.

Sekonder lenfödem

 

  • radyoterapi
  • cerrahi müdahale
  • travma
  • inflamasyon
  • tümörler
  • retroperitoneal fibrosis
  • artifisial
  • iatrojenik

gibi sebeplerden dolayı lenf yollarının tıkanıklığı veya kesintiye uğramasına bağlı gelişen lenfödem tipidir.

Lenf kanallarının drenaj kapasitesinin azalması ve aşırı lenf yapımı, dinamik yetersizliğin nedenidir.

Sekonder lenfödem, lenfödemin en çok görülen şekli olup genellikle onkolojik cerrahinin bir komplikasyonu olarak ortaya çıkar. Sekonder lenfödem, primer lenfödeme göre daha sık görülür.

Kronik venöz yetmezlik sonucu görülen lenfödem

Toplardamarların kanı yeteri kadar kalbe götürememesi ‘venöz yetmezlik’ olarak tanımlanır. Venöz yetmezlik en fazla bacaklarda dizaltı bölgesinde görülür. Sebebinin ise; bu bölgenin kalbe en uzak noktada olması olarak açıklanır. Venöz sistemin yeterli çalışmaması durumunda; kanı tekrar kalbe göndermesine lenf sistemi yardımcı olmaya çalışıyor. Bu yardım sırasında lenf sistemine aşırı yük binmesi  ve lenf kapakları işlevini yapamaz hale gelmesi durumunda ise lenfödem gelişiyor.

Lipödem sonucu gelişen lenfödem

Lipödem, nedeni belli olmayan genellikle kadınlarda görülen bir hastalıktır (erkeklerde nadir olarak görülebilir).  Hastalık bazen menstürasyona (adet dönemi) girişte, bazen de hamilelikte başlayıp, her iki bacakta da simetrik olarak yağ artışı görülmesi sonucu ortaya çıkar. Vücudun artan yağ oranıyla birlikte lenf sisteminin taşımakla yükümlü olduğu su ve protein miktarında da artış görülür. Bunun sonucunda zamanla aşırı çalışan lenf sistemi bozuluyor ve görevini yapamaz hale gelir ve bunun sonucunda lenfödem ortaya çıkar.

Lenfödem değerlendirilmesi

Değerlendirmede:

  • Anamnez
  • Inspeksiyon
  • Palpasyon
  • Volümetrik ölçümler
  • Çevre ölçümleri
  • Normal eklem hareketlerin değerlendirilmesi
  • Ağrı
  • Fonksiyonel aktivitelerin değerlendirilmesi

Lenfödem tedavisi

Lenfödem tedavisinde uygulanacak yöntem kompleks boşaltıcı fizyoterapi yöntemi olarak adlandırılır.
Bu tedavi 4 farklı yöntemden oluşuyor:

  • Manuel lenf drenajı
  • Kompresyon (bandaj ve çorap)
  • Cilt bakımı
  • Egzersiz

Manuel lenf drenajı

Manuel lenf drenajı; lenf sisteminin eller ile manüple edilerek, bloke olmuş sıvının serbest akışının sağlanması tekniği ve elle uygulanan özel bir yöntemdir. Ödemli bölgeden lenf sıvısının alınıp vücudun çalışan bölgelerindeki lenf nodüllerine transferi amaçlanmaktadır. Manuel lenf drenajı derinin tam altındaki yüzeyel lenf damarlarına hafif basınç uygulaması ile yapılır. Fakat manuel lenf drenajı dolaşıma etkisi olmayan diğer terapötik masaj teknikleriyle karıştırılmamalı. Diğer masaj teknikleri lenfödem için faydalı olmadığı gibi zararlı da olabiliyor.

Kompresyon bandajı

Manuel lenf drenajından sonra aktive olmuş lenf sisteminin etkinliğini koruma amaçlı yapılan özel bir bandajlamadır. Yapılan bandajlamada basıncın en uçtan itibaren çok dengeli şekilde ayarlanması gerekmektedir. Kısa çekişli ve elastik olmayan bandajlar, basınç ayarlanması için yün sargılar kullanılır. Bu bandajların görevi; kas aktivasyonu sırasında yüksek basınç, istirahat halinde ise düşük basınç uygulaması nedeniyle lenf sıvısının etkilenmiş uzuvda tekrar birikmesini önlemektir. Diğer bandaj şekillerinin lenfödem için oldukça zararlı olduğu bilindiğinden kullanılması önerilmiyor.

Kompresyon çorapları

Tedavi bitiminde takip süresince giyilmesi gereken materyaldir. Her kişiye özel ölçü alınarak, özel örüm tekniğiyle yapılmaktadır. Basınç ayarlamasının çok önemli olması nedeniyle ölçü alımının çok iyi yapılması gerekmektedir.

Cilt bakımı

Lenfödem bulunan deride cildin kurumasından dolayı Ph değeri 5.5 olan nemlendiricilerin kullanılması gerekmektedir. Ödemli bölgedeki katlantılarda da sık sık mantar oluşup oluşmadığının takibi gerekmektedir.

Egzersiz

Lenf sıvısının akış hızı iskelet kasları tarafından sağlanan aralıklı dış basınca bağlıdır. Bu nedenle sıvı drenajına yardım etmek için kas aktivitesi gerekmektedir. Egzersizler bandaj veya çorap kullanımı eşliğinde yapılmalı, dirençli egzersizlerden ve ağırlık çalışmalarından kaçınılmalıdır. Egzersiz programının hastaya özel olarak tedavi yürüten fizyoterapist tarafından hazırlanması gerekmektedir. Lenfödem hastalarında ısınma ve pompalama, solunum ve hafif germe egzersizleri yapılmalıdır.